Was Sneeuwwitje zwart?

Discussie laait weer op na nieuwe archeologische vondst

Archeologen hebben in Tanzania het tot heden oudste manuscript ontdekt van het Sneeuwwitje-sprookje. Meteen laait de discussie over haar afkomst weer op. Onder kenners bestaat al langer het vermoeden dat Sneeuwwitje oorspronkelijk zwart was. De vondst van het manuscript lijkt deze theorie nu te ondersteunen.

Sinds maart van dit jaar is een internationaal team aan het werk op de archeologische site van Shinyanga, Tanzania. Geheel toevallig werd afgelopen dinsdag het Sneeuwwitje-manuscript ontdekt. Op basis van de C14-dateringsmethode acht men het te zijn geschreven rond 1522. Het is zo meteen ‘s werelds oudste gekende manuscript van het bekende sprookje. Om de authenticiteit te bevestigen, werd een beroep gedaan op Kére Kewére, hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Nairobi, Kenia, en tevens gespecialiseerd in Afrikaanse sprookjessymboliek.

Kewére twijfelt niet aan de echtheid van het manuscript. “Het is geschreven in het Kikuto, de taal van de gelijknamige stam, de Kikuto’s, die ongeveer rond dezelfde periode in de streek rondtrok. Over het Kikuto is tot heden zeer weinig bekend, maar met de weinige informatie waar we tot nu toe over beschikken, lijkt het er toch op dat het hier duidelijk gaat over ‘Sneeuwzwartje’ in plaats van ‘Sneeuwwitje’.”

Onder sprookjeskenners bestaat al jaren het vermoeden dat de oorsprong van Sneeuwwitje in Afrika te zoeken is. Met de vondst van het ‘Kikuto-manuscript’ wordt deze stelling nu voor het eerst ook kracht bijgezet. Etymologen wisten eerder al aan te tonen dat de uitdrukking ‘zwarte sneeuw zien’ oorspronkelijk uit Afrika kwam. Volgens Kére Kewére passen alle puzzelstukken nu in elkaar: “Toen Sneeuwzwartje van de giftige appel beet en in een diepe coma verzonk, moesten de zeven dwergen haar uiteraard wel heel de tijd verzorgen. Het is niet eenvoudig om een lui wijf dat alleen maar slaapt te onderhouden. Vandaar dat de uitdrukking ‘zwarte sneeuw zien’ later synoniem kwam te staan voor ‘afzien, lastig werk verrichten’. Je ziet hoe de vondst van het manuscript en eerder etymologisch onderzoek nu naadloos op elkaar aansluiten. Het Kikuto-manuscript zou wel eens de echte oorspronkelijke versie kunnen zijn waar we al jaren naar op zoek zijn.”

Blijft natuurlijk de vraag hoe Sneeuwzwartje uiteindelijk Sneeuwwitje kon worden? Kewére meent hierop het antwoord te kennen. “Heel simpel, net in die periode begonnen de blanke ontdekkingsreizigers met de kolonisering en uitbuiting van Afrika. Een populair sprookje als Sneeuwzwartje moest dus wel Sneeuwwitje worden. De blanke overheersers wilden toen het gedachtengoed verspreiden dat er een suprematie was van het blanke ras. Sprookjes verbasteren naar een versie die beter aansloot bij hun ideologie was daartoe een gewiekst hulpmiddel.”

Sprookjeskenners zijn bovendien van mening dat net door die onderdrukking het verhaal van Sneeuwzwartje ontstaan is. Zij zien in ‘een vergiftigd geschenk krijgen van de boze stiefmoeder’ een symbolische parallel met de slavernij opgelegd door de blanke overheersers. Daarnaast hebben mondelinge overlevering maar ook technologische veranderingen op termijn tot nieuwe versies geleid. “Zo stootte ik onlangs nog op een versie waarin de giftige appel vervangen was door een giftige Apple iPhone”, aldus Kewére.

Op de vraag of de oorspronkelijke zeven dwergen ook zwart waren, weigert Kére Kewére te antwoorden. “Wat doet dat ertoe? Het gaat erom dat ze al die tijd hulpvaardig waren, niet hoe ze eruit zagen. Het hadden evengoed zeven blinde konijnen met slechts drie poten kunnen zijn.”